Trong cái làng ven sông này, người ta vẫn thường mang câu chuyện của gia đình tôi ra để bàn tán lúc trà dư tửu hậu. Chuyện về một thiên tài có khả năng chiến đấu và một người hậu quả đến “khờ hoàng”. Bố tôi là con của bà cả, người vợ đầu quá cố gắng của ông nội. Sau khi bà mất, ông đi bước nữa và có thêm chú thích. Kể từ đó, ranh giới giữa hai dòng con cái được rõ nét như dòng sông ngăn đôi bờ biển.
Năm chú thích lấy vợ, ông nội cắt một mảnh đất mặt đường và xây dựng chú thích căn nhà hai tầng khang trang nhất vùng, kèm theo hai mảnh đất vườn màu mỡ. Trong khi đó, gia đình tôi bốn miệng ăn vẫn chen chúc trong nhà lá lụp xụp ven đê, mỗi mùa mưa về là cả nhà lại thức trắng đêm để đột phá nước bước.
Ông nội giàu có, chủ sở hữu căn hộ biệt thự 5 tầng nguy nga nhất phố huyện, nhưng chưa bao giờ ông bước chân qua cửa nhà tôi. Ngày chị em tôi thiếu tiền đóng học, mẹ bạo đánh sang hỏi vay, ông chỉ lạnh lùng bảo: “Tiền tao để lo cho tương lai của chú ý, phản bạn tự làm tự ăn” .
Nghèo khó là thế, nhưng bố tôi chưa bao giờ một lời cảm hứng. Ông rút tiền tính tiền lì xì, chỉ biết làm lụng. Bố có cái nghề chài lưới trên sông. Mỗi lần may mắn kéo được cá chép sang hay con cá lăng quý, mẹ chào bảo: “Cái này mang ra chợ bán cũng đủ tiền bạc cho mấy đứa trẻ nhỏ cả tuần, anh để em mang đi nha” . Nhưng bố trí nhất định không chịu. Ông Yên tĩnh làm sạch cá, gói tiền cẩn thận rồi đạp chiếc xe cà bảo mang sang biếu nội. Trả lời lại lời xin lỗi của bố, chưa bao giờ nội dung mời bố nhận một chén trà tử tế.
Mùa đông năm nay lạnh hơn mọi năm, ông nội bệnh rồi qua đời tắc tắc. Ngày tang lễ, nhà chú thích loa kèn thoải mái, người xe thoải mái. Gia đình tôi chỉ yên tĩnh lo việc hậu cần, ai sai gì làm ai, không một lời tranh luận.
Ngày mãn tang, khi con cháu vật vật Đông đủ để nghe về phân chia tài sản, chú ý tối thượng chức nhìn tôi – lúc này vẫn mặc quần áo lao động đứng cũ, đứng nép mình ở góc sân. Chú cười lớn, một điệu cười đầy vẻ đắc thắng và khinh bỉ:
“À, mất nữa thì em quên. Lúc lâm chung bố có hàn lại, anh cả tuy giúp được gì cho dòng tộc nhưng cũng là máu mủ. Đây, bố cho anh cái này làm kỷ niệm!”
Nói rồi, chú bạch cái ba lô vải cũ giàu, rền rĩ và bám đầy bụi bụi xuống nền gạch, ngay sát chân bố. Đám con cháu nhà chú ý cười to: “Đấy, ông công bằng thế còn gì, đúng là ai đồ mọi người!” .
Bố tôi nói nửa lời, ung dung xuống nhỏ cái ba lô cũ, ôm chặt vào lòng như một vật báu rồi yên tĩnh xe ra về. Nhìn bóng dáng bố dài trên con đường làng, tôi thấy lòng mình vui lại vì ức chế.
Tối hôm nay, căn nhà lá của chúng tôi im lìm dưới ánh đèn dầu leo lét. Bố trí đặt chiếc ba lô lên bàn gỗ, tay chạy mở khóa. Ban đầu, bố chỉ muốn lấy những bức ảnh cũ của nội ra để thờ, nhưng khi Mông lớp lót bên dưới, một túi nylon lớn hiện ra. Bố mở túi, và sau đó, cả nhà tôi đều dừng lại.
Trên bàn là một cột giấy dày. Trên cùng là cuốn sổ đỏ mang tên bố tôi , chủ sở hữu toàn bộ khu rừng trồng rừng rộng hơn 10 ha – mảnh đất mà bấy lâu nay chú ý út vẫn mong khát để xây dựng khu dưỡng dưỡng nghỉ. Bên dưới là một tờ giấy chuyển nhượng khác: Quyền sở hữu căn hộ biệt thự 5 tầng cùng toàn bộ khu đất thổ lâu năm của ông nội. Cuối cùng là một cuốn sổ tiết kiệm giá trị 3 tỷ đồng .
Giữa dòng giấy tờ là một lá thư với nét chữ chạy của nội tâm ông:
“Gửi con trai cả bố! Bố biết con sẽ buồn vì sự thật thật ghẻ lạnh của bố suốt bao năm qua. Bố trí lực lượng phải đóng như vậy để bảo vệ tài sản này cho con. Thằng út bản tính ham chơi, phá vỡ, nếu bố đưa cho con, nó sẽ không để gia đình con yên ổn. Bố sẽ cho nó nhà cửa, đất vườn để nó tượng trưng cho nó thắng, nhưng thực chất là giá trị nhất, bố trí lại đã cho con – con trình, chưa bao giờ bỏ dù chỉ là một con cá nhỏ hay một lời thăm âm thầm. Hãy dùng số tiền này để lo cho các cháu ăn học.
Bố tôi đọc đến đó thì òa hào phóng như một đứa trẻ. Hóa ra, ông nội không mù quáng. Ông đã quan sát tất cả. Ông đã nhìn thấy bội bạc của chú ý trong những ngày ông nằm trên giường bệnh và nhìn thấy cả suy nhược, chân thành của bố tôi.
Sáng hôm sau, khi chú út hùng hổ hát nhà tôi định Đòi lại cái ba lô vì “tiếc rẻ” cái khóa kéo, chú đã chết lặng khi thấy bố tôi đang chờ lời chúc có bằng chứng thực của luật sư.
Cả biệt thự và khu đồi quý giá – niềm tự hào duy nhất của dòng họ – nay đã thuộc về người mà chú vẫn luôn gọi là “kỵ nghèo nàn”. Chú út xuống sân, còn bố tôi, ông không chiết khấu. Ông chỉ quan sát rồi bảo: “Tiền tài là vật ngoài thân, cái bố để lại cho anh không phải là sổ đỏ, mà là sự thanh thản trong tâm hồn. Chú đã có quá nhiều, giờ hãy học cách sống sao cho xứng đáng với những gì bố đã cho” .
Gia đình tôi không còn sống trong cảnh tàn nát nữa, nhưng bố vẫn giữ thói quen cũ. Mạnh mẽ, ông vẫn đi kéo mạng, rồi mang cá đến nhất ra một nội dung, ngồi đó tâm thật lâu. Tôi hiểu rằng, sự đổi đời này không phải từ trên trời rơi xuống, mà là kết quả ngọt ngào của một đời sống thiện lương và hậu nghĩa, dù cho bóng tối của sự bất công có bao phủ bao lâu đi chăng nữa.
